Oponiak może rozwijać się przez wiele lat, nie powodując żadnych wyraźnych dolegliwości. Choć większość tych guzów ma łagodny charakter, ich położenie w obrębie czaszki może sprawić, że nawet stosunkowo niewielka zmiana zacznie uciskać ważne struktury mózgu. Sposób postępowania zależy przede wszystkim od wielkości, lokalizacji, tempa wzrostu oraz cech guza.
Czym jest oponiak mózgu?
Oponiak to nowotwór wywodzący się z komórek związanych z oponami mózgowo-rdzeniowymi, a nie bezpośrednio z tkanki mózgowej. Może pojawić się w różnych częściach czaszki, a także w obrębie kanału kręgowego.
Większość oponiaków stanowią guzy o niskim stopniu złośliwości. Według klasyfikacji WHO wyróżnia się jednak również oponiaki atypowe i złośliwe, które charakteryzują się większym ryzykiem wzrostu i nawrotu.
Część zmian zostaje wykryta przypadkowo podczas tomografii lub rezonansu wykonywanego z zupełnie innego powodu. Ryzyko wystąpienia oponiaka zwiększa wcześniejsza radioterapia okolicy głowy. Choroba częściej występuje u kobiet, jednak może rozwinąć się u osób każdej płci.
Objawy oponiaka nie zawsze są charakterystyczne
Dolegliwości zależą przede wszystkim od miejsca, w którym znajduje się guz. Powolny wzrost sprawia, że organizm może przez długi czas częściowo przystosowywać się do jego obecności.
Możliwe objawy obejmują:
- nawracające lub zmieniające charakter bóle głowy,
- pierwszy w życiu napad padaczkowy,
- zaburzenia widzenia,
- osłabienie siły mięśniowej lub zaburzenia czucia,
- problemy z równowagą i koordynacją,
- zaburzenia mowy,
- zmiany zachowania lub funkcji poznawczych,
- zaburzenia węchu.
Sam ból głowy nie oznacza oczywiście obecności guza mózgu. Szczególnej uwagi wymagają jednak nowe, nasilające się albo nietypowe objawy neurologiczne. Pierwszy napad padaczkowy u osoby dorosłej również wymaga pilnej diagnostyki.
A jeśli chcesz wiedzieć, jakie są objawy wstrząśnienia mózgu i jak reagować w takich przypadkach, kliknij tutaj.
Jak diagnozuje się oponiaka?
Najważniejszym badaniem obrazowym jest rezonans magnetyczny (MRI). Pozwala dokładnie określić wielkość i położenie zmiany oraz jej stosunek do mózgu, naczyń i nerwów czaszkowych. Po podaniu środka kontrastowego charakterystyczny sposób wzmocnienia może dodatkowo pomóc w ocenie guza, choć sam obraz MRI nie zawsze pozwala ostatecznie określić jego typ.
Tomografia komputerowa jest szczególnie przydatna do oceny kości czaszki. Może uwidocznić zwapnienia lub przebudowę kości związaną z guzem.
W wybranych przypadkach wykonuje się także badania naczyń, zwłaszcza przed planowanym zabiegiem. Dokładna ocena unaczynienia może pomóc neurochirurgowi w przygotowaniu operacji.
Czy każdy oponiak mózgu trzeba operować?
W sytuacji małych, przypadkowo wykrytych i bezobjawowych zmian często wystarcza obserwacja połączona z regularnymi badaniami MRI. Lekarz porównuje kolejne obrazy, oceniając, czy guz rośnie i czy pojawiły się nowe objawy.
Aktywne leczenie może być konieczne, gdy:
- guz wyraźnie zwiększa swoją objętość,
- powoduje objawy neurologiczne,
- uciska ważne struktury,
- jego cechy sugerują bardziej agresywny charakter,
- istnieje ryzyko poważnych powikłań związanych z jego lokalizacją.
Decyzja zawsze wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka.
Operacja – podstawowa metoda leczenia wielu oponiaków
Jeżeli konieczne jest usunięcie guza, często wykonuje się operację neurochirurgiczną. Jej celem jest możliwie bezpieczne usunięcie całej zmiany przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowych funkcji neurologicznych.
Podczas zabiegów mogą być wykorzystywane:
- neuronawigacja pomagająca precyzyjnie zaplanować dostęp do guza,
- mikroskop operacyjny,
- śródoperacyjne monitorowanie funkcji nerwowych,
- zaawansowane techniki obrazowania.
Nie zawsze całkowite usunięcie jest najbezpieczniejszym rozwiązaniem. Jeżeli guz znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie ważnych naczyń, nerwów lub innych struktur, neurochirurg może pozostawić jego fragment i objąć go dalszą obserwacją albo dodatkowym leczeniem.
Kiedy stosuje się radioterapię i radiochirurgię?
Radioterapia może być wykorzystywana przede wszystkim w przypadku oponiaków o wyższym stopniu złośliwości, pozostałości guza po operacji lub jego nawrotu. W określonych sytuacjach stosuje się również radiochirurgię stereotaktyczną. Pozwala ona precyzyjnie dostarczyć promieniowanie do niewielkiej zmiany bez klasycznego otwierania czaszki.
Metoda ta może być rozważana przy małych guzach znajdujących się w trudno dostępnych miejscach lub wtedy, gdy operacja wiązałaby się ze zbyt dużym ryzykiem. Nie jest jednak odpowiednia dla każdego pacjenta.
Sprawdź też, dlaczego choroby przyzębia mogą mieć wpływ na zdrowie mózgu.
Oponiak mózgu – rokowanie i kontrola po leczeniu
Rokowanie zależy od stopnia WHO, lokalizacji guza, możliwości jego usunięcia oraz ewentualnego nawrotu. W przypadku wielu oponiaków o niskim stopniu złośliwości perspektywy są bardzo dobre.
Po leczeniu konieczne są jednak kontrole. Regularne badania MRI pozwalają wykryć ewentualny wzrost pozostałej tkanki lub nawrót guza na odpowiednio wczesnym etapie. Harmonogram badań ustala lekarz, uwzględniając indywidualne ryzyko pacjenta.
