Śledziona jest narządem, o którym na co dzień niewiele się mówi, choć odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego i utrzymaniu prawidłowego składu krwi. Jej powiększenie, określane jako splenomegalia, nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem, który może towarzyszyć zarówno infekcjom, jak i poważniejszym schorzeniom.
Za co odpowiada śledziona?
Śledziona znajduje się w lewej części jamy brzusznej, pod żebrami. Jest największym narządem limfatycznym organizmu. Jednym z jej zadań jest filtrowanie krwi i usuwanie zużytych lub uszkodzonych elementów morfotycznych, tj. krwinki czerwone i płytki krwi.
Narząd uczestniczy również w odpowiedzi immunologicznej. W śledzionie rozpoznawane są i eliminowane niektóre drobnoustroje obecne we krwi. Z kolei jej tkanka bierze udział w produkcji i magazynowaniu komórek związanych z odpornością.
Śledziona może także pełnić funkcję rezerwuaru krwi. Choć można żyć bez tego narządu, jego usunięcie wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego i zwiększa podatność na niektóre zakażenia.
Jak objawia się powiększona śledziona?
Niewielka splenomegalia może przez długi czas nie powodować żadnych charakterystycznych dolegliwości. Objawy zależą przede wszystkim od stopnia powiększenia narządu oraz choroby, która doprowadziła do jego wystąpienia.
Jednym z typowych symptomów może być uczucie pełności, rozpierania lub ból w lewej górnej części brzucha, w okolicy podżebrowej. Powiększona śledziona może również powodować uczucie szybkiego nasycenia po posiłku, ponieważ zaczyna uciskać sąsiednie narządy.
W zależności od przyczyny mogą pojawić się również osłabienie, bladość skóry, zmęczenie, utrata masy ciała, gorączka, zwiększona podatność na infekcje czy skłonność do powstawania siniaków i wybroczyn. Same objawy nie pozwalają jednak ustalić przyczyny splenomegalii.
A jeśli chcesz dowiedzieć się istotnych informacji o niewydolności serca, która jest częstszym zagrożeniem niż zawały serca, kliknij tutaj.
Dlaczego śledziona może się powiększać?
Splenomegalia ma wiele możliwych przyczyn. Często jest następstwem infekcji, zarówno wirusowych, jak i bakteryjnych czy pasożytniczych. Powiększenie narządu może towarzyszyć także chorobom autoimmunologicznym i układowym.
Istotną grupę stanowią choroby krwi oraz układu chłonnego. Splenomegalia może występować w przebiegu niektórych nowotworów hematologicznych. Inną przyczyną mogą być choroby wątroby, w tym marskość, która zaburza prawidłowy przepływ krwi w układzie żylnym.
Śledziona może powiększać się również w przebiegu chorób metabolicznych, w których dochodzi do nieprawidłowego magazynowania określonych substancji w komórkach. Należą do nich chociażby choroby spichrzeniowe.
Jeśli jednocześnie powiększone są śledziona i wątroba, stan taki określa się mianem hepatosplenomegalii. Wymaga on ustalenia przyczyny, szczególnie jeśli towarzyszą mu inne niewyjaśnione objawy.
Jak diagnozuje się splenomegalię?
Lekarz może podejrzewać powiększenie śledziony podczas badania fizykalnego, jednak samo badanie palpacyjne nie zawsze wystarcza. Podstawowym i łatwo dostępnym badaniem obrazowym jest USG jamy brzusznej, które pozwala ocenić rozmiar narządu.
W bardziej skomplikowanych przypadkach lekarz może zdecydować o wykonaniu tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Ważną częścią diagnostyki są również badania krwi, których zakres dobiera się w zależności od podejrzewanej przyczyny.
Samo stwierdzenie splenomegalii nie oznacza więc konieczności usunięcia śledziony. Najważniejsze jest ustalenie choroby, która doprowadziła do jej powiększenia.
Powiększona śledziona a choroby rzadkie
Splenomegalia może być jednym z elementów obrazu klinicznego chorób rzadkich. Szczególnie istotne jest to wtedy, gdy powiększeniu śledziony towarzyszą inne nietypowe objawy, a standardowa diagnostyka nie pozwala znaleźć ich przyczyny.
Przykładem jest choroba Gauchera, dziedziczne schorzenie metaboliczne, w którym określone substancje gromadzą się w komórkach. Jednym z charakterystycznych objawów może być znaczne powiększenie śledziony i wątroby. Mogą występować również małopłytkowość, łatwe powstawanie siniaków, krwawienia, przewlekłe zmęczenie czy bóle kości.
W takiej sytuacji szczególnie ważne jest spojrzenie na pacjenta całościowo. Kilka pozornie niezwiązanych ze sobą objawów może w rzeczywistości mieć wspólną przyczynę.
Sprawdź też artykuł o rzadkiej chorobie ASMD.
Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?
Powiększenie śledziony zawsze powinno zostać wyjaśnione, zwłaszcza gdy zostało wykryte przypadkowo podczas badania obrazowego. Natomiast pilnej konsultacji wymagają silny lub nagły ból w lewej części brzucha, szczególnie po urazie, a także objawy sugerujące poważną infekcję lub zaburzenia krwi.
Nie należy samodzielnie próbować ustalać przyczyny splenomegalii. Jeśli podstawowe badania nie przynoszą odpowiedzi, a objawy nadal występują, lekarz może zdecydować o rozszerzeniu diagnostyki, również w kierunku rzadszych chorób.
